دانشجوییدانلود رایگان کتاب

دانلود رایگان کتاب توسعه اقتصادی و برنامه ریزی محمد لشکری

💠 تألیف : اهداف آموزشی کتاب توسعه اقتصادی و برنامه ریزی  عبارتند از:
1 .آشنایی با مفاهیم، روش هاي اندازه گیري، نظریه ها و الگوهاي مختلف رشد و توسعه اقتصادي در دنیا
2 .آشنایی با نحوه مقایسه سطح توسعه کشورها و فرایند برنامه ریزي اقتصادي
3 .آشنایی با مفهوم و مباحث الگوي اسلامی-ایرانی پیشرفت محمد لشکری

کلیات مفهوم رشد و توسعه اقتصادي

پیدایش نظریه توسعه اقتصادي:
 بعد از جنگ جهانی دوم (از سال 1939 تا 1945 میلادي معادل 1318 تا 1324 شمسی) براي جبران خسارت هاي وارد شده به کشورهاي درگیر در جنگ، نظریه توسعه اقتصادي کشورها مطرح شد.
 امروزه علم اقتصاد به شاخه هاي متعددي تقسیم میشود که یکی از آنها، شاخه اقتصاد توسعه است.

نخستین دسته بندي کشورها:

بر همین اساس ابتدا کشورها به سه دسته تقسیم شدند:
1 .کشورهاي جهان اول: شامل کشورهاي صنعتی و پیشرفته بودند که نظام اقتصادي آنها عمدتاً سرمایه داري بود.
2 .کشورهاي جهان دوم: شامل کشورهاي نسبتاً صنعتی و پیشرفته بوده که نظام اقتصادي آنها سوسیالیستی بود.
3 .کشورهاي جهان سوم: این کشورها در دوره ما قبل صنعتی قرار  داشتند که نظام اقتصادي آنها ترکیبی متفاوت از فعالیت هاي بخش خصوصی و دولتی بود.

دسته بندي جدید کشورها:
 پس از فروپاشی نظام سوسیالیستی شوروي، در دسته بندي و نظام هاي اقتصادي کشورهاي سوسیالیستی تغییرات وسیعی صورت گرفت و در یک دسته بندي جدید

کشورها به سه دسته تقسیم شدند:

1 .جوامع مدرن و دانش محور (سیر تحول جوامع)
2 .جوامع سنتی
3 .جوامع درحال گذار

مفهوم رشد اقتصادي:

 رشد (Growth )در لغت به معنی بزرگ شدن است مانند قد، وزن، سن و جمعیت.رشد معنی کمی و عددي دارد و قابل اندازه گیري است. رشد تغییر کمی هر متغیر طی یک دوره زمانی معین است.
 صاحب نظران تعاریف متعددي را از رشد اقتصادي ارائه کرده اند:
 تغییرات آرام و تدریجی در شرایط اقتصادي بلند مدت که در نتیجه افزایش تدریجی در نرخ پس انداز ها و جمعیت ایجاد

تعاریف رشد اقتصادي_ ادامه:

  •  گسترش سیستم اقتصادي در جهات مختلف بدون تغییر در زیربناي (Friedman, 1972) .
  • آن فرایند پایداري که در اثر آن، ظرفیت تولیدي اقتصاد، طی زمان افزایش می یابد و سبب افزایش سطح درآمد ملّی می شود.
  •  افزایش تولید ناخالص ملّی یک کشور در یک دوره زمانی معین(موسوي جهرمی، 1382)

تعاریف رشد اقتصادي_ ادامه:

 در تمام تعاریف ذکر شده، رشد اقتصادي به عنوان یک پدیده کمی تغییرات در میزان تولید ملّی است که این تغییرات ممکن است مثبت باشد یا منفی.
 بنابراین رشد اقتصادي هم میتواند مثبت باشد و هم منفی باشد و در صورتیکه تغییري در تولید صورت نگیرد رشد اقتصادي برابر صفر خواهد بود.
 در اثر رشد مثبت اقتصادي، یک کشور قادر خواهد بود نیازهاي مصرف کنندگان را بیشتر برآورده نماید و استانداردهاي زندگ را ارتقاء بخشد. (مصرف واقعی و کاذب)

محاسبه رشد اقتصادي:

محاسبه رشد اقتصادي ،توسعه اقتصادی و برنامه ریزی
محاسبه رشد اقتصادي

عوامل موثر بر رشد اقتصادي:

میزان رشد اقتصادي، تحت تاثیر دو گروه عوامل زیرافزایش می یابد:
1 .افزایش عوامل تولید از نظر کمی (نیروي کار، سرمایه،ماشین آلات، زمین، و سایر منابع طبیعی)
2 .تخصیص مناسب تر منابع و افزایش کیفیت عوامل تولید. (ارتقاء استانداردهاي زندگی)

مفهوم توسعه اقتصادي:

 توسعه (Development (به معنی گسترش و بهبود است و در تعاریفی که از توسعه اقتصادي ارائه شده به مفهوم گسترش و بهبود وضع اقتصادي کشورها در نظر گرفته میشود.
 توسعه اقتصادي فقط به رشد اقتصادي محدود نمیشود و در بعد گسترده تري مسائل مربوط به فقر، عدالت، شهرنشینی،مهاجرت، بیکاري، توزیع درآمد و سایر شاخصهاي اجتماعی را نیز در بر میگیرد.

تعاریف توسعه اقتصادي:

 حرکت یک سیستم یک دست اجتماعی به سمت جلو. در توسعه اقتصادي نه تنها روش تولید و توزیع محصولات و حجم تولید
مدنظر است، بلکه تغییرات در سطح زندگی، نهادهاي جامعه و سیاستها نیز مورد توجه است.
 توسعه اقتصادي به معناي تولید بیشتر و پیدایش تحول در چگونگیتولید محصول است. مفهوم توسعه از رشد گسترده تر است، زیرا شامل ایجاد تحول در چگونگی تولید و تخصیص مجدد منابع و نیروي کار در تولیدات گوناگون است.

تعاریف توسعه اقتصادي_ ادامه:
 توسعه عبارتست از یک روند خلاق و نوآور در جهت ایجاد تغییرات زیربنایی در سیستم اجتماعی. (1972, Friedman)
 برنامه هاي توسعه سازمان ملل متحد (UNDP ) (بر مفهوم و اندازه گیري توسعه بر اساس شاخص توسعه انسانی (HDI) تاکید دارد. این شاخص نه تنها بر پایه درآمد واقعی، بلکه بر اساس شاخصهاي اجتماعی مانند امید به زندگی، میزان با سوادي بزرگسالان و تحصیلات عالیه مبتنی است.

تعاریف توسعه اقتصادي_ ادامه:
 افزایش مداوم ظرفیت تولید یک جامعه که بر اساس تکنولوژي درون زا و پیشرونده پی ریزي شده است. رشد اقتصادي به افزایش مداوم درتوانایی هاي اقتصاد براي تولید کالاها و خدمات در طول زمان اطلاق می شود، ولی توسعه اقتصادي افزایش مداوم سطح رفاه تمامی جامعه در طول زمان است. (موسوي جهرمی، 1382)
 فرایندي (روابط علی و معلولی و به هم پیوسته) که یک جامعه سنتی را به یک جامعه صنعتی تبدیل می کند و طی آن فرایند، مبانی فنی تولید از وضعیت سنتی به وضعیت مدرن متحول می شود. (لشکري، 1388)

تعاریف توسعه اقتصادي_ ادامه:
 پروفسور دادلی سیرز (Seers Dudley ) رئیس مؤسسۀ اطلاعات توسعه اي دانشگاه ساسکس انگلیس می گوید در مورد توسعه هر
کشور باید به سه سوال اساسی پاسخ دهیم:
1 .فقر چه تغییري کرده است؟
2 .بیکاري چه تغییري کرده است؟
3 .نابرابري چه تغییري کرده است؟
 وي معتقد است اگر یک یا چند مورد از مسائل اساسی فوق بدتر شده باشد حتی اگر درآمد سرانه دوبرابر شده باشد، بازهم نمیتوان گفت توسعه اتفاق افتاده است.

مفهوم توسعه پایدار:

 فرایندي از توسعه است که نیازهاي نسل کنونی را تامین می کند، بدون اینکه توانایی نسل هاي آینده رابراي تامین نیازهایشان به مخاطره اندازد. (گلدین و وینترز، 1379)
 این تعریف از توسعه پایدار، اساس مسئولیت هاي بین نسلی جوامع را بیان می کند؛ مانند مسئولیت هاي زیست محیطی، انرژي ، آب و…

مفهوم برنامه ریزي اقتصادي:

 مطالعه تاریخ اقتصادي جهان گواه آن است که هیچ کشور توسعه یافته اي، بدون برنامه ریزي توسعه نیافته است. واگذاري فعالیت هاي اقتصادي به بخش خصوصی و نظام بازار آزاد و رقابتی نیز مستلزم برنامه ریزي است.
 برنامه به معنی مقررات یا نظامی براي انجام کارهاي معین است. برنامه ریزي به معنی فرایند شناسایی و تنظیم کردنمقررات و نظام براي اجراي رشته اي از کارها می باشد

تعاریف برنامه ریزي اقتصادي:

 تودارو برنامه ریزي اقتصادي را تلاش آگاهانه دولت در جهت هماهنگ کردن تصمیمات اقتصادي در بلند مدت، تاثیر گذاشتن و جهت دادن و در برخی موارد حتی کنترل سطح رشد متغیرهاي اصلی اقتصادي یک کشور (مانند درآمد، مصرف، اشتغال، سرمایه گذاري، پس انداز، صادرات و واردات) براي رسیدن به یک سلسله هدفهاي از قبل تعیین شده می داند. (Todaro ، ترجمه غلامعلی فرجادي، 1366)

تعاریف برنامه ریزي اقتصادي_ ادامه:
 فرایندي است که طی آن به صورت آگاهانه و ارادي به منظور حصول به اهداف مشخص اقتصادي مانند ایجاد تغییرات مطلوب در متغیرهاي کلان اقتصادي (مانند تولید ناخالص ملی، مصرف، پس انداز و سرمایه گذاري) تصمیم گیري می شود.

 فرایندي است که وضعیت موجود یک کشور را به وضعیت مطلوب(وضعیتی که تمام شاخص هاي توسعه مانند توسعه انسانی، تامین نیازهاي اساسی،اشتغال، سواد و بهداشت وضعیت مناسبی داشته باشد) تبدیل میکند. (لشکري)

برنامه ریزي اقتصادي در ایران:

 برنامه ریزي اقتصادي با مفهومی که بیان شد، در سطح کلان کشورها صورت می گیرد. بنابراین یک فعالیت نهادي است که توسط دولت مرکزي و دستگاه برنامه ریزي کشوري صورتمی گیرد.
 در کشور ایران نیز این مسئولیت در حال حاضر بر عهده معاونت برنامه ریزي راهبردي ریاست جمهوري می باشد.

برنامه ریزي اقتصادي در ایران_ ادامه:

 هرکدام از جوامع و کشورها شرایط خاص سیاسی، اجتماعی، اقتصادي، فرهنگی و جغرافیایی دارند؛ لذا مسائل و مشکلات آنها متفاوت است و نمی توان با یک الگوي توسعه یکسان، مسائل آنها را بر طرف نمود.
 مطالعه الگوهاي مختلف توسعه به ما کمک می کند تا بتوانیم موارد مثبت هر کدام از آنها را استخراج نماییم (با دید نقادي و ژرف کاوي) و با توجه به شرایط خاص کشور ایران، الگویی بومی و متناسب با مسائل خاص ایران ارائه نماییم.

اندازه گیري توسعه اقتصادي:

 بسیاري از اقتصاددانان معیارهاي کمی و کیفی متعددي را براي اندازه گیري میزان توسعه یافتگی جوامع ارائه نموده اند.
 شاخص هاي توسعه اقتصادي در طول زمان متکامل تر شده اند. ترکیبی از شاخصهاي توسعه معرف بهتري از وضعیت توسعه اقتصادي و رتبه بندي کشورها می باشد.

شاخصهاي اندازه گیري توسعه اقتصادي:

 مهم ترین شاخص هاي اندازه گیري توسعه عبارتند از:

توسعه اقتصادي و برنامه ریزي

1 .تولید ناخالص ملّی (GNP)
2 .تولید سرانه واقعی
3 .توزیع درآمد
4 .وسعت فقر
5 .نرخ اشتغال
6 .تغییر ساختار اقتصادي
7 .تمرکززدایی و افزایش نرخ
مشارکت
8 .دسترسی به امکانات بهداشتی
9 .دسترسی به امکانات آموزشی
10 .شاخص توسعه انسانی (HDI)

1 .تولید ناخالص ملّی (GNP)

 GNP به معنی ارزش تمام کالاها و خدمات نهایی تولید شده به قیمت جاري طی یک دوره مالی معین (معمولاً یکسال) می باشد.
 بر اساس عرف جهانی کشوري که GNP بالاتري داشته باشد از قدرت، ثروت و امکانات بیشتري برخوردار است؛ اما در این شاخص به تنهایی متغیرهاي اساسی نظیر رشد قیمتها، رشد جمعیت،توزیع درآمد، آلودگی محیط زیست، اقتصاد زیرزمینی و تولید خود مصرفی انعکاس مستقیم ندارد.

2 .تولید سرانه واقع

 عبارتست از تقسیم تولید ناخالص ملی به قیمتهاي ثابت بر کلجمعیت.
 این شاخص اثر رشد جمعیت و رشد قیمتها را تعدیل می کند؛ ولی همچنان به تنهایی اثر توزیع درآمد، تولید براي خود مصرفی، اقتصاد زیرزمینی و آلودگی محیط زیست را منعکس نمی کند.
 لذا ممکن است درآمد واقعی سرانه افزایش یابد، درحالیکه مصرف واقعیسرانه کاهش یابد (کاهش قدرت خرید) و در نتیجه رفاه اقتصادي جامعهکاهش یابد. بنابراین به شاخصهاي دیگري نیز نیازمندیم.

3 .توزیع درآمد

 شامل سهم دهک هاي گوناگون درآمدي است که نشان می دهداقشار گوناگون از درآمد ملّی چه سهمی دارند.
 بیشتر بودن درآمد یا تولید ناخالص واقعی سرانه، الزاماً موجب برخورداري آحاد جامعه نیست و برخورداري و رفاه جامعهبستگی به توزیع مناسب درآمد دارد.
 براي اندازه گیري توزیع درآمد، ابزارهایی نظیر ضریب جینی،منحنی لورنز، شاخص تایل و معیار اتکینسون وجود دارد.

برچسب ها
نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن